Niekontrolowany wyciek moczu należy do częstszych, a jednocześnie najrzadziej zgłaszanych lekarzowi dolegliwości wieku senioralnego. W Polsce dotyczy ponad 2 milionów osób, a rzeczywista liczba jest prawdopodobnie wyższa — intymny charakter problemu utrudnia zebranie rzetelnych danych. Skutek bywa taki, że wiele osób latami radzi sobie samodzielnie, zamiast szukać rozwiązania.
To nie jest naturalny element starzenia się
Wiek rzeczywiście zwiększa ryzyko nietrzymania moczu, ale — jak wprost zaznacza serwis pacjent.gov.pl — nietrzymanie moczu nie jest nieuniknioną częścią procesu starzenia. To objaw o określonych przyczynach, który podlega diagnostyce i leczeniu. Nieleczony zwykle się nasila, coraz mocniej ograniczając codzienną aktywność.
Problem dotyczy obu płci. Szacuje się, że doświadcza go od 25 do 45 procent kobiet — zależnie od grupy wiekowej — oraz mniej więcej co piąty mężczyzna. Z wiekiem proporcje między płciami się wyrównują. U mężczyzn ryzyko wyraźnie rośnie po leczeniu z powodu raka gruczołu krokowego.
Rodzaje nietrzymania moczu — dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie
Sposób leczenia zależy od rodzaju dolegliwości, dlatego samo stwierdzenie „popuszczam mocz” to dla lekarza za mało informacji. Najczęściej wyróżnia się:
- Wysiłkowe — mocz wycieka podczas kaszlu, kichania, śmiechu lub wysiłku fizycznego, bez wcześniejszego uczucia parcia. Postać najczęstsza, około 49 procent przypadków.
- Naglące — wyciek poprzedza nagłe, trudne do opanowania parcie. Jest jednym z objawów pęcherza nadreaktywnego; około 22 procent przypadków.
- Mieszane — połączenie dwóch powyższych, około 29 procent przypadków.
- Z przepełnienia — pęcherz nie opróżnia się całkowicie, co powoduje częste wycieki. Rozpoznawane zwłaszcza u mężczyzn z powiększonym gruczołem krokowym.
Od czego zacząć — wizyta u lekarza
Pierwszym krokiem jest lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. To on ustala wstępne rozpoznanie i w razie potrzeby kieruje do specjalisty: urologa, ginekologa albo — u osób po 60. roku życia — geriatry. Lekarz może poprosić o prowadzenie dzienniczka mikcji, czyli zapisywania ilości wypijanych płynów i częstości oddawania moczu; warto zacząć go prowadzić jeszcze przed wizytą.
Osobno warto potraktować sytuację, w której wyciekowi moczu towarzyszą inne objawy — ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu, gorączka, krew w moczu albo trudność z opróżnieniem pęcherza mimo parcia. Takie objawy wymagają szybszej konsultacji, ponieważ mogą wskazywać na przyczynę wymagającą odrębnego leczenia.
Co pomaga poza samą wizytą
Lekarz zwykle zaczyna od metod zachowawczych. Należą do nich ćwiczenia mięśni dna miednicy (tzw. ćwiczenia Kegla) — dotyczą także mężczyzn i wymagają regularności, bo pierwszych efektów można spodziewać się dopiero po kilku miesiącach, najlepiej pod okiem fizjoterapeuty uroginekologicznego. Stosuje się również trening pęcherza, czyli stopniowe wydłużanie przerw między poczuciem parcia a wizytą w toalecie.
Znaczenie mają też codzienne nawyki: utrzymanie prawidłowej masy ciała, unikanie zaparć, ograniczenie kofeiny, alkoholu i napojów gazowanych oraz rzucenie palenia, które sprzyja przewlekłemu kaszlowi.
Częsty błąd: ograniczanie picia w ciągu dnia „na wszelki wypadek”. Odwodnienie jest u osób starszych osobnym zagrożeniem zdrowotnym, dlatego ilość płynów w ciągu dnia powinna pozostać wystarczająca. Jeśli uciążliwe są nocne wizyty w toalecie, lekarz może doradzić ograniczenie picia dopiero na kilka godzin przed snem.
Jak dobrać wyroby chłonne
Wyroby chłonne nie leczą nietrzymania moczu — pozwalają natomiast normalnie funkcjonować w trakcie diagnostyki i leczenia. Dostępne są różne rodzaje: wkłady urologiczne, pieluchy anatomiczne, majtki chłonne i pieluchomajtki. Przy wyborze warto wziąć pod uwagę trzy rzeczy:
- Nasilenie i porę dnia
Inne rozwiązanie sprawdza się przy niewielkim wycieku w ciągu dnia, a inne w nocy. Często stosuje się dwa różne wyroby: lżejszy na dzień i bardziej chłonny na noc.
- Sprawność i samodzielność
Osoba samodzielnie korzystająca z toalety potrzebuje innego rodzaju wyrobu niż osoba leżąca lub wymagająca pomocy przy zmianie.
- Rozmiar
Dobiera się go według obwodu w talii lub biodrach, a nie według rozmiaru ubrania. Wyrób za duży przecieka, a za mały uwiera i podrażnia skórę.
Ważna jest też pielęgnacja skóry: regularna zmiana wyrobu, delikatne mycie i dokładne osuszenie. Utrzymujące się zaczerwienienie lub podrażnienie skóry warto skonsultować z lekarzem albo farmaceutą, zamiast czekać, aż samo ustąpi.
Najczęściej zadawane pytania
Czy nietrzymanie moczu można wyleczyć?
Zależy od rodzaju i stopnia zaawansowania. Dostępne są metody zachowawcze (ćwiczenia mięśni dna miednicy, trening pęcherza, zmiana stylu życia), leczenie farmakologiczne, fizjoterapia uroginekologiczna, a w wybranych przypadkach leczenie operacyjne. O doborze metody decyduje lekarz po ustaleniu rodzaju dolegliwości.
Do jakiego lekarza się zgłosić?
Zacznij od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. W razie potrzeby skieruje do urologa, ginekologa lub — u osób po 60. roku życia — geriatry.
Czy picie mniejszej ilości płynów pomoże?
Ograniczanie płynów w ciągu dnia nie jest zalecane, zwłaszcza u osób starszych, u których odwodnienie stanowi odrębne zagrożenie. Warto natomiast ograniczyć kofeinę, alkohol i napoje gazowane, a kwestię picia przed snem omówić z lekarzem.
Czy potrzebne są osobne wyroby na dzień i na noc?
Bardzo często tak. Potrzeby nocne różnią się od dziennych, dlatego stosuje się wyrób lżejszy w ciągu dnia i bardziej chłonny na noc.
Gdzie szukać dodatkowego wsparcia?
Osoby z nietrzymaniem moczu wspiera Stowarzyszenie Osób z NTM „UroConti”, współpracujące z NFZ. Informacji o świadczeniach udziela też Telefoniczna Informacja Pacjenta pod numerem 800 190 590.
Źródła: pacjent.gov.pl — Co warto wiedzieć o nietrzymaniu moczu oraz pacjent.gov.pl — Nie tylko kobiecy problem (serwis Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia).