Suplementy diety

Witamina D jesienią — czym suplement różni się od leku i jak czytać etykietę

Od października synteza skórna witaminy D w Polsce praktycznie ustaje. Artykuł nie wskazuje żadnego produktu — wyjaśnia, czym suplement diety różni się od leku, co musi znaleźć się na etykiecie i o co warto zapytać farmaceutę.

Jesienią wraca w aptece to samo pytanie: „którą witaminę D wziąć?”. Ten artykuł celowo na nie nie odpowiada — dobór preparatu i dawki to sprawa indywidualna, ustalana z lekarzem lub farmaceutą. Wyjaśnia natomiast rzeczy, które warto wiedzieć, zanim taka rozmowa się odbędzie: skąd bierze się jesienny temat witaminy D, czym suplement diety różni się od leku i co naprawdę znaczą informacje na opakowaniu.

Dlaczego akurat jesienią

Organizm wytwarza witaminę D w skórze pod wpływem promieniowania UVB. W Polsce większość tej witaminy uzyskujemy dzięki ekspozycji na słońce mniej więcej od końca marca lub początku kwietnia do końca września — poza tym okresem synteza skórna jest znikoma. Nie zastąpi jej siedzenie przy oknie: promieniowanie UVB nie przechodzi przez szybę. Solarium również nie dostarcza witaminy D.

Na to, ile witaminy D powstaje w skórze, wpływa kilka rzeczy: stosowanie filtrów przeciwsłonecznych, pigmentacja skóry (im ciemniejsza, tym niższe wytwarzanie), masa ciała oraz wiek — synteza spada z wiekiem. Żywność jest jej stosunkowo słabym źródłem; najwięcej zawierają tłuste ryby, w mniejszych ilościach jaja, produkty mleczne i margaryny wzbogacane w witaminę D.

Dlatego Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wskazuje witaminę D jako przykład składnika, przy którym suplementacja bywa zasadna nawet przy urozmaiconej diecie — zaleca się ją we wszystkich grupach wiekowych, od dzieci po seniorów, zwłaszcza jesienią i zimą, gdy ekspozycja na słońce jest najmniejsza.

Suplement diety a lek — to nie to samo

Ta sama substancja może być sprzedawana i jako suplement diety, i jako lek. Różnica nie leży w składniku, tylko w przeznaczeniu i przepisach, którym produkt podlega.

  • Suplement diety to formalnie środek spożywczy — skoncentrowane źródło witamin, składników mineralnych lub innych substancji o efekcie odżywczym albo fizjologicznym. Jego rolą jest uzupełnianie normalnej diety. Na opakowaniu musi widnieć określenie „suplement diety”.
  • Lek podlega prawu farmaceutycznemu i jest przeznaczony do leczenia lub zapobiegania chorobom. Jak podkreśla NCEŻ: właściwości lecznicze i zapobieganie chorobom to cechy produktów leczniczych, nie suplementów.

W praktyce ten sam składnik w produkcie leczniczym występuje zwykle w większych ilościach i ma inne przeznaczenie. Suplementy nie mogą być przedstawiane jako produkty, które leczą lub zapobiegają chorobom — i nie zastępują zróżnicowanej diety.

Co musi być na etykiecie

Główny Inspektorat Sanitarny, powołując się na wytyczne Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności, wymienia elementy, które powinny znaleźć się na opakowaniu suplementu:

  1. Określenie „suplement diety”

    To wymóg prawny i najprostszy sposób odróżnienia suplementu od leku.

  2. Skład i zawartość składników

    Zawartość witamin i składników mineralnych musi być podana liczbowo.

  3. Zalecana porcja dzienna

    Wraz z ostrzeżeniem, żeby jej nie przekraczać.

  4. Ostrzeżenia i przechowywanie

    Informacja, że suplement nie zastępuje zróżnicowanej diety, oraz że należy przechowywać go poza zasięgiem dzieci.

Czego nie mówi procent na opakowaniu

Etykiety podają, w jakim stopniu porcja pokrywa dzienne zapotrzebowanie osoby dorosłej. Warto wiedzieć, że jest to odniesienie do referencyjnej wartości spożycia używanej do znakowania żywności — dla witaminy D wynosi ona 5 µg. To wartość służąca do etykietowania, ustalona jednakowo dla wszystkich dorosłych: nie jest indywidualnym zaleceniem i nie uwzględnia wieku, masy ciała, pory roku ani stanu zdrowia. Wysoki procent na opakowaniu nie oznacza więc, że preparat jest „lepszy” ani że taka ilość jest dla kogoś odpowiednia.

Aktualne zalecenia dotyczące profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D dla populacji polskiej zostały opublikowane osobno, w formie wytycznych z 2023 roku, i różnicują postępowanie m.in. według wieku i masy ciała. Z tego powodu na tej stronie nie podajemy żadnych dawek — właściwą ustala lekarz lub farmaceuta, znając Twoją sytuację.

Więcej nie znaczy lepiej

Witamina D rozpuszcza się w tłuszczach, a nie w wodzie, więc organizm nie wydala jej nadmiaru z moczem. Przedawkowanie przez słońce lub dietę nie jest możliwe — problem może pojawić się przy zbyt dużych dawkach z suplementów przyjmowanych przez dłuższy czas. Nadmiar witaminy D może powodować m.in. utratę łaknienia, bóle głowy, zaburzenia rytmu serca, kamicę nerkową i kamicę pęcherzyka żółciowego.

Osobne ryzyko to przyjmowanie kilku suplementów jednocześnie: ich składniki potrafią się powtarzać, co łatwo prowadzi do nadmiernego spożycia bez świadomości pacjenta. Suplementy mogą też wchodzić w interakcje z lekami.

O czym warto powiedzieć farmaceucie przy rozmowie o witaminie D: jakie leki przyjmujesz na stałe, jakie inne suplementy już stosujesz, czy chorujesz przewlekle oraz czy jesteś w ciąży lub karmisz piersią. GIS przypomina, że czasem wskazane bywa wykonanie badań laboratoryjnych — o tym decyduje lekarz.

Najczęściej zadawane pytania

Czy suplement diety to rodzaj leku?

Nie. Suplement diety jest formalnie środkiem spożywczym i służy uzupełnianiu diety. Leczenie i zapobieganie chorobom to przeznaczenie produktów leczniczych. Ten sam składnik może występować w obu rodzajach produktów.

Czy w słoneczny jesienny dzień skóra wytworzy witaminę D?

W Polsce od października do marca synteza skórna jest znikoma — kąt padania promieni słonecznych nie pozwala na wystarczającą ilość promieniowania UVB, niezależnie od tego, jak jasny jest dzień.

Czy można przedawkować witaminę D?

Ze słońca ani z pożywienia — nie. Ryzyko dotyczy zbyt dużych dawek przyjmowanych z suplementami przez dłuższy czas, ponieważ witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach i organizm nie usuwa jej nadmiaru z moczem.

Dlaczego artykuł nie podaje dawek?

Ponieważ właściwa dawka zależy od wieku, masy ciała, stanu zdrowia i ekspozycji na słońce, a przy niektórych chorobach i lekach wymaga dodatkowej ostrożności. Ustala ją lekarz lub farmaceuta, a nie strona internetowa.

Kiedy najlepiej przyjmować witaminę D?

Ponieważ rozpuszcza się w tłuszczach, zaleca się przyjmowanie jej w trakcie posiłku. Szczegóły dotyczące konkretnego preparatu znajdują się na jego opakowaniu.

Źródła: pacjent.gov.pl — Światło słoneczne i witamina D, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej NIZP PZH — Suplementy diety, co warto o nich wiedzieć oraz Główny Inspektorat Sanitarny — jak stosować suplementy odpowiedzialnie (wytyczne EFSA).

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych, rozpoczęciem suplementacji lub szczepieniem skonsultuj się z uprawnioną osobą.

← Wszystkie artykuły