Półpasiec wywołuje ten sam wirus, który odpowiada za ospę wietrzną. Po przebyciu ospy wirus nie opuszcza organizmu — pozostaje nieaktywny w zwojach nerwowych i może się uaktywnić wiele lat później, zwykle wtedy, gdy odporność z jakiegoś powodu słabnie. Nie można się nim zarazić od innej osoby z półpaścem — można jedynie zarazić się ospą wietrzną, jeśli się jej wcześniej nie przechorowało.
Więcej niż wysypka
Typowy obraz choroby to bolesne pęcherzyki ułożone wzdłuż przebiegu jednego nerwu, które nie przekraczają linii środkowej ciała. Wysypce często towarzyszą gorączka i powiększenie okolicznych węzłów chłonnych, a wykwity ustępują zwykle po 7–14 dniach. Problem zaczyna się tam, gdzie choroba nie kończy się razem z wysypką.
Najczęstszym powikłaniem jest neuralgia popółpaścowa — ból neuropatyczny trwający co najmniej 90 dni od wystąpienia wysypki, dotykający od kilku do nawet ponad 30 procent osób, które przeszły półpasiec. U osób po 60. roku życia bolesność w miejscu wykwitów utrzymuje się nawet przez kilka miesięcy u co drugiego pacjenta. Opisywane są też rzadsze, ale poważne powikłania: neurologiczne, sercowo-naczyniowe oraz półpasiec oczny, który może zagrażać wzrokowi. Dlatego specjaliści podkreślają, że półpasiec — mimo łagodnie wyglądającej wysypki — bywa cięższym problemem zdrowotnym niż ospa wietrzna, z której się wywodzi.
Dla kogo zalecane jest szczepienie?
Ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem i spadkiem odporności, dlatego szczepienie przeciw półpaścowi jest zalecane przede wszystkim:
- osobom w wieku 50 lat i więcej,
- dorosłym w każdym wieku ze zwiększonym ryzykiem zachorowania — m.in. z przewlekłą chorobą serca, płuc lub nerek, z cukrzycą, z obniżoną odpornością (wrodzoną lub nabytą, w tym po przeszczepieniu narządu), z chorobą nowotworową oraz z niektórymi chorobami autoimmunologicznymi.
To, czy konkretna choroba przewlekła kwalifikuje do refundowanego szczepienia, ocenia się indywidualnie — ostateczną kwalifikację przeprowadza osoba wystawiająca receptę, bezpośrednio przed szczepieniem.
Ile dawek i jak długo trwa ochrona?
Pełny schemat obejmuje 2 dawki szczepionki podawane w odstępie od 2 do 6 miesięcy. Szczepionka dostępna w Polsce jest preparatem inaktywowanym, nie zawiera żywego wirusa, i jest ogólnie dobrze tolerowana — najczęściej zgłaszane odczyny to ból w miejscu wstrzyknięcia, zmęczenie czy bóle mięśni, zwykle łagodne i przemijające. Dane obserwacyjne wskazują na długotrwałą ochronę po pełnym schemacie, utrzymującą się przez wiele lat od szczepienia.
Czy to dla mnie — i kiedy to rozważyć?
Jeśli masz 50 lat lub więcej, albo chorujesz przewlekle i nie wiesz, czy należysz do grupy zwiększonego ryzyka, to dobry temat na rozmowę z farmaceutą lub lekarzem — tam też dowiesz się, czy w Twojej sytuacji szczepienie podlega refundacji. Decyzji o szczepieniu nie trzeba odkładać do konkretnej pory roku — w przeciwieństwie do grypy czy RSV, półpasiec nie ma wyraźnej sezonowości.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można zachorować na półpasiec więcej niż raz?
Tak, choć u większości osób zdarza się to raz w życiu. Przebycie półpaśca nie wyklucza ponownego zachorowania, dlatego szczepienie bywa rozważane również po przechorowaniu — o zasadności i terminie decyduje lekarz lub farmaceuta.
Czy jedna dawka wystarczy?
Nie, pełny schemat obejmuje 2 dawki w odstępie od 2 do 6 miesięcy. Pełną ochronę zapewnia dopiero komplet dawek.
Czy szczepienie jest zawsze refundowane?
Nie — refundacja zależy od wieku i przynależności do grupy zwiększonego ryzyka. Poziom odpłatności w konkretnej sytuacji ustala osoba wystawiająca receptę.
Czy to samo szczepienie chroni przed ospą wietrzną?
Nie — szczepionka przeciw półpaścowi jest przeznaczona dla osób, które już miały kontakt z wirusem (zwykle przez przechorowanie ospy wietrznej w przeszłości), i nie zastępuje szczepienia przeciw ospie wietrznej.
Źródła: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH — Szczepienia.info, „Półpasiec” oraz Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH — „Jak finansowane są szczepionki przeciw półpaścowi?”.